Na dertig jaar bij onder andere de ministeries van OCW en SZW, neemt Marjan Jellema afscheid van het werkveld. Via handhaving, participatie, jeugd en zorg kwam ze in 2019 tot het slotstuk van haar carrière: Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek (PMM). Een netwerk dat zich inzet om professionals, beleid en uitvoering samen te brengen, om zo maatwerk in het sociaal domein mogelijk te maken. ‘Ik heb zoveel respect voor de professionals gekregen. Wat een geweldige mensen. En ze gaan maar door.’
Beeld: © Mark van Stokkom
Marjan Jellema: ‘Ik voelde me altijd meer overheidsondernemer dan ambtenaar.’
Auteur: Lotte Breunesse
Op het PMM-congres ‘Recht uit het hart’ op 2 april 2026 namen 150 aanwezigen afscheid van Marjan Jellema als medeoprichter en manager van het netwerk. Het iconische nummer ‘Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder’ van Ramses Shaffy schalde door de Mauritskazerne in Ede-Wageningen. Vooral de terugkerende strofe “niet zonder ons” symboliseert voor Jellema de waarde van het netwerk.
Het Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek-netwerk richt zich op het ondersteunen van professionals. Maar het overstijgende doel is huishoudens helpen die verstrikt raken in het web van de vele verschillende regelingen, trajecten en wetten die onze overheid te bieden heeft.
"Ik ben beleidswerk altijd een beetje uit de weg gegaan"
Scheppende ambtenaar
Als ambtenaar is Marjan Jellema altijd scheppend bezig geweest. Zo creëerde ze een platform voor handhavers, met redactie en al, waarop deze onderling informatie konden uitwisselen. Een Europees Sociaal Fonds-traject waar ze projectmanager van was, had als doel om meer vrouwen de arbeidsmarkt op te laten komen. Dat wilden de betrokken partijen onder andere bereiken door mannen te stimuleren meer thuis te doen.
In dat kader reed ze in 2001 in haar autootje naar Hilversum om Ivo Niehe te vragen of ze een tv-programma konden maken en onderhandelde ze met AVROTROS. Zo realiseerde Jellema 26 afleveringen van een televisieserie, en een speurtocht door Artis langs diersoorten waarvan het mannetje op het nest zat.
‘Ik ben beleidswerk altijd een beetje uit de weg gegaan: ik voelde me meer een soort overheidsondernemer. Mooi dat dat kan. Het is ook hard werken, maar dan op een andere manier.’
PMM was haar laatste schepping en vormt het slotstuk van haar carrière. In 2017 en 2018 begon Jellema met een handvol ambtenaren aan het traject dat uiteindelijk zou uitmonden in het netwerk Professionals voor Maatwerk en Multiproblematiek. Zij baseerden zich op twee onderzoeken die aantoonden dat er enerzijds verschillende mensbeelden achter wetten in het sociaal domein zaten, en dat anderzijds de overheid per wet in wisselende mate gedecentraliseerd was.
‘Dat maakt het werk voor professionals in de uitvoering natuurlijk erg ingewikkeld.’ Hiermee werd duidelijk dat er grote vraag was naar een programma dat maatwerk beter mogelijk zou maken.
"Als overheid stuur je mensen soms gewoon de verkeerde kant op"
Onoverzichtelijke bureaucratie
Voor velen, waaronder Jellema, was dat al langer duidelijk. Het onrecht dat ze in de dagelijkse praktijk zag gebeuren, was de belangrijkste aanleiding om haar volle gewicht in de strijd te werpen voor dit initiatief.
‘Welwillende burgers lopen vast in onoverzichtelijke bureaucratie. Je moet tegenwoordig van goeden huize komen om alles nog te kunnen begrijpen. Het is zo ingewikkeld geworden, met alle potjes, regelingen en organisaties. Als overheid stuur je mensen in sommige gevallen gewoon de verkeerde kant op.’
Als voorbeeld schetst ze de casus van een man die door een ongeluk gehandicapt werd. Hij zou nooit meer kunnen werken, waarmee de tegemoetkoming voor de kinderopvang verviel. Daardoor was zijn vrouw gedwongen om minder uren te maken, om de zorg voor de kinderen én haar man op zich te kunnen nemen. Hoe graag zij ook wilde werken, het was niet vol te houden. Het inkomen liep hiermee nog verder terug, terwijl een handicap juist veel extra kosten met zich meebrengt – boven op de zorg voor drie kinderen. Uiteindelijk viel mevrouw ook uit en gingen de kinderen zelfs niet meer naar school. Dat allemaal omdat de tegemoetkoming gericht is op re-integratie op de arbeidsmarkt.
Jellema: ‘Uiteindelijk is het schrappen van de tegemoetkoming voor de kinderopvang toch een politieke keuze. Daarmee stuur je mensen gewoon regelrecht de diepte in.’ Om nog maar te zwijgen over wat die besparing je uiteindelijk kost aan ondersteunende maatregelen die daardoor nodig zijn op lange termijn, zoals een uitkering.
"De sturings- en organisatielogica van het ministerie botst met het centraal stellen van de inwoner"
Botsende logica’s
Door de toeslagenaffaire kreeg het jonge initiatief de wind in de rug. Waar ze in de luwte gestart waren zonder middelen, kregen ze nu budget en capaciteit waarmee er echt van start kon worden gegaan. De eerste jaren nog als programma, maar inmiddels is PMM structureel geborgd binnen de Rijksoverheid.
SZW is als het ware gastheer voor het PMM-team en -budget. Maar omdat casussen vaak een domein overstijgende aanpak vereisen, ligt de verantwoordelijkheid niet bij één partij. De inhoud en acties van PMM worden bepaald vanuit de deelnemers aan het netwerk in de vorm van een interbestuurlijke stuurgroep, die bestaat uit verschillende ministeries, gemeentes en publieke dienstverleners. Dat staat volgens Jellema haaks op de traditionele, hiërarchische organisatie binnen SZW, dat gewend is ‘vanaf boven aan te sturen’, zij het wel met input uit andere lagen.
Omgaan met deze tegenstrijdigheid heeft Jellema als manager veel energie gekost. ‘Je zit in een enorme spagaat, waarbij de sturings- en organisatielogica van het ministerie botst met de aanpak waarbij je de inwoner centraal stelt. Dat zou eigenlijk makkelijker moeten kunnen.’
Als manager was Jellema samen met het PMM-team verantwoordelijk voor het navigeren in dit spanningsveld en daarnaast voor het opzetten van nieuwe onderdelen, zoals collectieve wisselstages waarbij professionals een kijkje nemen in de werkrealiteit van een andere organisatie. Zo wordt wederzijds begrip vergroot, en weet men elkaar makkelijker te vinden.
Ook kwam er de Memorie van Wetten en Waarden - een soort routehulp die professionals helpt te navigeren tussen wetten die verschillende waarden hanteren. Aan de hand van dit overkoepelende middel kun je beslissen welke waarden in een bepaalde situatie zwaarder wegen dan andere, om zo tot actie te komen.
"Mijn hart ligt nog altijd bij wat er in het veld gebeurt"
Met hart en ziel
De regievoerders bij het Maatwerkloket zijn, zegt Jellema, diep betrokken bij waar inwoners tegenaanlopen. De professionals die de casussen aandragen, zetten zich met hart en ziel voor hen in, en kennen de mensen waar het om gaat ook vaak goed.
‘Ik heb zoveel respect voor hen gekregen, omdat ze het zelf zo vanzelfsprekend vinden om dit allemaal te doen. Terwijl ik denk: dit is echt ongelofelijk, wat een geweldige mensen. En ze gaan maar door.’
PMM zorgt er op haar beurt voor dat die professionals weer perspectief krijgen. Als manager sta je daar wel wat verder vanaf.
‘Dat vond ik ook best erg aan manager zijn. Ik heb het lang afgehouden, maar om door te kunnen pakken, moest ik een leidinggevende rol aannemen. Maar mijn hart ligt nog altijd bij wat er in het veld gebeurt.’
"Het is als middenmanagement lastig sturen op uitkomsten, als je zo wordt afgerekend op verantwoordingen"
Impact van beleid
Jellema zou graag zien dat er vanuit de overheid meer gestuurd wordt op onderzoek naar de impact van beleid voor de inwoners. Er is veel aandacht voor de totstandkoming van beleid, maar het effect wordt nog niet voldoende gemeten.
‘Met name voor het middenmanagement is het heel lastig om te sturen op uitkomsten. Niet omdat ze dat niet willen, maar omdat zij zo sterk worden afgerekend op het aanleveren van de goede verantwoordingen.’
Een positieve verandering binnen de ministeries, zo observeert Jellema, is wel dat men de buitenwereld steeds centraler stelt. Maar: ‘Helaas is het systeem nog altijd even complex, en worden de casussen alleen nog maar complexer. Dat komt door de meervoudigheid van de problemen, en de vele instanties en wetten die erbij in beschouwing moeten worden genomen.’
Daarnaast is er steeds vaker een buitenlandcomponent, waarbij er over landsgrenzen heen moet worden geschakeld. Bijvoorbeeld Nederlandse verwarde personen in het buitenland, gestrande personen in oorlogsgebieden of personen die terug willen keren naar hun land van herkomst. Dat kan situaties nog extra compliceren. Zo ook het verhaal van Jesse, die door het verlies van zijn paspoort jarenlang geen zorg of inkomen kreeg.
"Ook met kleine dingen kun je voorkomen dat iemand weer vastloopt"
Systeemleren
Het systeemleren binnen PMM heeft al een aantal veranderingen teweeggebracht. Zo is de Wet Studiefinanciering aangepast waarbij de hardheidsclausule is verruimd, ICT-systemen zijn waar nodig gesynchroniseerd en foutieve informatie op websites is gecorrigeerd. Het systeemleren heeft ook invloed op procedures, bijvoorbeeld door in te bouwen dat er niet meteen ingevorderd wordt na een brief, maar er eerst nog eens wordt nagebeld.
‘Het zijn geen grote dingen, maar je voorkomt er wel mee dat er weer iemand vastloopt.’
Het grootste succes, is natuurlijk de totstandkoming van het netwerk zelf en de hulpverleningsstructuur die daarbij hoort.
"Je moet niet eerst zo ver hoeven vastdraaien als nu, voordat je geholpen wordt"
Preventieve overheid
Jellema hoopt dat PMM uiteindelijk niet meer nodig is. ‘De overheid moet preventiever worden. Mensen moeten niet eerst zo ver hoeven vastdraaien als nu, voordat zij geholpen worden.’
Om dichter bij dat resultaat te komen, is het nodig dat steeds meer gemeentes PMM weten te vinden. Daarvoor is het belangrijk dat de mogelijkheden die PMM biedt, breed gecommuniceerd worden: iedereen kan er immers gratis gebruik van maken. Het moet een normaal middel worden dat professionals in kunnen zetten wanneer zij te maken krijgen met multiproblematiek, vindt Jellema.
Het inroepen van hulp kan nu nog erg voelen als een extra stap waar iemand geen tijd voor heeft, omdat diegene zijn handen vol heeft met het oplossen van korte termijnproblemen.
"We zijn nu nog erg Haags activistisch; ik zou nog wel een stap verder willen gaan"
Spanningsveld
Daarnaast hoopt de afzwaaiend manager dat PMM nog iets kritischer wordt. ‘We zijn nu nog erg Haags activistisch. Ik zou nog wel een stap verder willen gaan, maar je wilt ook blijven bestaan’, legt ze uit. Daar zit een belangrijk spanningsveld: je bent kritisch op het systeem, maar je hebt dat systeem ook hard nodig om de strijd voort te zetten.
Jellema is het langst betrokken geweest bij PMM – in haar eigen woorden: ‘voor de geboorte, tijdens de geboorte en daarna’. Toch ziet ze haar rol als manager eigenlijk maar als heel bescheiden: ‘Ik heb – samen met mijn maatjes in het team – de ruimte en de voorwaarden geschapen, maar de deskundigen doen het werk.’
Nu is het netwerk klaar om op eigen benen te staan. Dat is onwennig, maar ze laat het met veel vertrouwen over aan haar collega’s. ‘Ik zie dat de mensen de aanpak liefhebben en willen dat het goed gaat met PMM. De koers zal vast weer wat veranderen, maar als iedereen zo betrokken blijft, zal het sowieso een mooi vervolg krijgen.’